اتفاق حسن و حسين در ادامه راه خود به جرجان رسيد كه در آنجا با صد هزار درهم با وى مصالحه كردند سپس بر « طميسة » از توابع طبرستان و صحادة از توابع جرجان ( به تعبير طبرى ) بر ساحل دريا يورش برد و نبرد سختى با مردم آنجا به عمل آوردند و مسلمانان نماز وحشت خواندند و بالاخره آنچنان كه ابن خلدون و ديگر مورخين اظهار داشته‌اند ، مسلمانان در آن مناطق به پيروزى رسيدند . در « الفتوحات الاسلامية » و منابع ديگر آمده است كه سعيد بن العاص در سال سىام هجرى ، طبرستان را مورد حمله قرار داد ؛ قبلا و در دورهء عمرو بن الخطاب « الاجهيد » با سويد بن مقرن بر سر مبلغى نقد ، مصالحه كرده بود و در دورهء عثمان و تقريبا پنج سال پس از به قدرت رسيدنش ، ارتشى به فرماندهى سعيد بن العاص كه امام حسن و حسين و عبد اللّه - بن عباس و ديگر سرشناسان مهاجرين و انصار نيز در آن بودند به قصد آنجا ، تجهيز كرد و آنها موفق شدند بر آنجا چيره گردند و پيروز شوند « 1 » . بيشتر روايات تأكيد دارند كه امام حسن و حسين در بيشتر فتوحات اسلامى شركت داشتند و نقش برجسته‌اى در نبردهايى كه ميان مسلمانان و غير مسلمانان جريان داشت ، ايفا كردند . البته از على بن ابى طالب و فرزندانش نيز شگفت نيست كه همهء امكانات و توان خود را در راه گسترش اسلام و اعتلاى كلمهء آن ، بسيج كنند و هنگامى هم كه حق خويش در خلافت را مطالبه مىكردند آن نيز در واقع براى اسلام و به منظور گستراندن آن بود و حال كه اسلام در اين راه پيش مىرود دليلى نمىبينند كه در راه اسلام به عنوان سرباز - حتى اگر مورد آزار و جفا قرار گيرند - در نيايند . امير المؤمنين چندين بار فرموده بود : به خدا سوگند حال كه كار مسلمانان به كام است تن به سازش مىدهم و خطايى جز بر شخص من نرفته است . امام حسن در دورهء خليفه سوم در كنار پدرش قرار داشت او در حالى كه ديگر جوان كاملى گرديده بود خالصا و مخلصا به مصلحت اسلام عمل مىكرد و در پيشگيرى و رفع و رجوع فسادى كه سراپاى حكومت عثمان و اطرافيانش را كه اموال مردم را به غارت مىبردند و به چپاول منابع مردم و دسترنج آنان و نيز دست‌وپاگير ساختن علماء و بىگناهان مىپرداختند غرق خود ساخته بود با پدرش شركت مىكرد . سر و صدا و فرياد از هر سوى برخاست و در اين ميان فرياد ابو ذر - كه همچنان الگو و نمونه والايى

--> ( 1 ) نگاه كنيد به جلد پنجم « تاريخ الامم و الملوك » صفحه 57 و جلد اول از « فتوحات الاسلامية » صفحهء 175 .